"วารสารศาสตร์แห่งอนาคต" จุดเปลี่ยน - ความท้าทายในสื่อยุคใหม่ ที่ นศ.ไทยควรรู้

       การเติบโตของสื่อใหม่ที่เรียกว่านิ วมีเดีย (New Media) ซึ่งปัจจุบันไม่ใช่มีเพียงแค่สื่อออนไลน์ แต่ครอบคลุมหลากหลายผนวกรวมกัน ไม่ว่าจะเป็นสื่อโฆษณารูปแบบต่างๆที่พลิกแพลงมากขึ้น , SMS รายงานข่าวผ่านโทรศัพท์มือถือ , Social network อย่าง facebook - twitter - youtube หรือเทคโนโลยี 3G ฯลฯ ทั้งหมดล้วนเป็นเทคโนโลยีใหม่ที่เติบโตขึ้นมาท้าทายสื่อดั้งเดิมอย่าง หนังสือพิมพ์ และนิตยสาร เกิดเป็นคำถามขึ้นบ่อยครั้งในยุคนี้ ว่าทิศทางของวารสารศาสตร์แห่งอนาคตจะเป็นอย่างไรต่อไป
       
       Life on campus เก็บสาระดีๆมาฝากผู้อ่าน จากการสัมมนาหัวข้อ "วารสารศาสตร์แห่งอนาคต" ซึ่งจัดขึ้นโดยคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย โดยมีการแลกเปลี่ยนความรู้ ความคิดเห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับวารสารศาสตร์ปัจจุบัน ผ่านมุมมองวิทยากรผู้อยู่ในวงการสื่อ ได้แก่ นิรันดร์ เยาวภาว์ Web master ผู้จัดการออนไลน์ , ภัทระ คำพิทักษ์ บรรณาธิการข่าวการเมือง นสพ.โพสต์ทูเดย์ และ ทรงกลด บางยี่ขัน บรรณาณาธิการนิตยสาร a day
       
       เริ่มต้นที่ความคิดเห็นของ รศ.มาลี บุญศิริพันธ์ คณบดีคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ที่กล่าวว่า นักศึกษามักเกิดคำถาม และความกังวลว่า ในยุคที่เทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตเข้ามามีบทบาทมากขึ้น หนังสือพิมพ์จะคงอยู่ได้ในอนาคตหรือเปล่า "มั่นใจ ว่าอยู่ได้ ไม่มีวันหายไปจากโลก แม้รูปแบบของการบริโภคข่าวอาจมีเปลี่ยนแปลงไป อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกของการอ่านหนังสือพิมพ์ก็ยังให้อารมณ์ที่แตกต่าง ดังนั้นแนวโน้มของสื่ออาจเปลี่ยนรูปแบบให้เหมาะสมกับยุค อาจไม่ได้เป็นกระดาษเหมือนเดิม แต่หนังสือพิมพ์ก็ยังคงอยู่ต่อไป"
       
       เมื่อเปรียบจุดเด่น และจุดด้อยระหว่างสื่อสิ่งพิมพ์กับสื่อออนไลน์ ในแง่มุมของการตลาดและการโฆษณา นิรันดร์ เยาวภาว์ อธิบายว่า "สื่อ ออนไลน์ได้เปรียบในแง่มีสถิติผู้ชมที่เห็นได้ชัดเจน และวัดได้จาก truehits ซึ่งรับรองจากหน่วยงานของกระทรวงวิทยาศาสตร์ เมื่อวัดสถิติผู้เข้าชมได้ว่ามีคนคลิกเข้ามาอ่านมากน้อยแค่ไหน ยอดดังกล่าวก็นำไปใช้กำหนดโฆษณาได้ง่ายขึ้น แตกต่างจากสื่อสิ่งพิมพ์ที่ยังต้องใช้เอเจนซี่ในการสำรวจ และประมาณจำนวนผู้อ่าน นอกจากนี้สื่อออนไลน์ได้เปรียบในแง่รายละเอียดของสินค้านั้นๆ เพราะสามารถเชื่อมต่อไปยังเว็บไซต์ผลิตภัณฑ์ หรือแม้กระทั่งการจอง การซื้อขาย ผ่านทางอินเทอร์เน็ตได้อย่างสะดวกรวดเร็ว"

       เว็บมาสเตอร์ เว็บข่าวชื่อดัง ยังกล่าวต่อไปว่า "ความรวดเร็วของการนำเสนอข่าว ถือเป็นจุดแข็งที่สำคัญของสื่อออนไลน์ เพราะมีการอัพเดตได้ตลอดเวลา ขณะที่ นสพ. ตีพิมพ์ออกมาได้วันละฉบับ หรืออย่างมากก็กรอบเช้า กรอบบ่าย นอกจากนี้สื่อยุคใหม่ยังเพิ่มเติมเรื่อง SMS ข่าว ความหลากหลายในคอนเทนท์อย่างวิดีโอคลิป รูปภาพจำนวนมาก หรือ interactive ที่เกิดขึ้นระหว่างนักข่าว กับผู้อ่าน ที่สามารถโพสต์ข้อความ ความคิดเห็น รวมถึงให้ข้อมูลเพิ่มเติมได้ทันที"
       
       ทางด้านคนในแวดวงสิ่งพิมพ์อย่าง ภัทระ คำพิทักษ์ มองในเรื่องนี้ว่า "ปัจจุบันสื่อมีการเปลี่ยนแปลง เพราะคนที่อยู่ในที่เกิดเหตุ ชาวบ้านทั่วไป ก็สามารถรายงานข่าว ส่งรูป บอกเล่าได้ละเอียดมากกว่านักข่าว คำว่า สื่อมวลชนจึงเปลี่ยนไปด้วย คนทำข่าวเปลี่ยน สื่อก็จำต้องเปลี่ยน ไม่เช่นนั้นก็คงจะตายไปตามการเปลี่ยนแปลง อย่างไรก็ตาม หนังสือพิมพ์ก็ยังอยู่ได้ แม้กระทั่งสื่อใหญ่อย่างโทรทัศน์ - วิทยุ ก็ยังต้องเอาหนังสือพิมพ์ไปอ่าน เพียงแต่คนในแวดวงสื่อสิ่งพิมพ์ ต้องปรับตัว จะมีพฤติกรรมเดิมๆ เป็นนักข่าวแบบเดิมๆไม่ได้ เพราะภูมิศาสตร์ของการสื่อสารเปลี่ยนแล้ว และองค์กรต่างๆก็คงไม่สามารถจ้างงานได้คราวละมากๆ ดังนั้น คนทำสื่อต้องมีความรู้ทั้งด้านการเขียน การถ่ายภาพ เทคโนโลยี เว็บไซต์ เรียกว่า อายุงานไม่เกี่ยวกัน เพราะเมื่อลงสนามข่าว ทุกคนเท่าเทียมเสมอกัน"
       
       "ถ้าเราก้าวพ้นคำนิยามของคำว่าสื่อ ออกมาเป็นสื่อแบบใหม่ มันจึงต้องไม่ใช่แค่การสื่อสารช่องทางเดียว แต่ต้องเพิ่มความหลากหลาย อย่างไรก็ตาม สื่อจะอยู่ได้หรือไม่นั้น อยู่ที่คุณภาพเป็นสำคัญ ถ้าคุณภาพไม่เหมาะ เช่น SMS ช้ากว่าคนอื่น ข่าวไม่แตกต่างจากเล่มอื่น วิถีการนำเสนอไม่น่าสนใจ ผู้อ่านก็ย่อมไม่เลือกรับสื่อนั้น" ภัทระ กล่าว

       สำหรับความกังวล และคำถามซ้ำๆที่มักกล่าวถึงกันบ่อยว่า สื่อสิ่งพิมพ์กำลังจะตายจริงหรือเปล่า ? ประเด็นนี้ ทรงกลด บางยี่ขัน ตอบว่า "ข้อ เท็จจริง สื่อสิ่งพิมพ์ก็ตายลงไปหลายฉบับ แต่ขณะเดียวกันก็มีหลายฉบับเกิดขึ้นใหม่ๆ เหตุก็เนื่องมาจากการโฆษณา เพราะสื่อสิ่งพิมพ์อยู่ได้ด้วยโฆษณาเป็นหลัก สื่อบางเล่มมียอดขายน่าพอใจ มีกลุ่มแฟนคนอ่าน มีสังคมผู้อ่าน แต่ก็อยู่ไม่ได้ ดังนั้นการที่สื่อสิ่งพิมพ์จะตายหรือไม่ ผมมองว่าไม่ได้ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงเป็นหลัก"
       
       ด้าน นิรันดร์ เสริมถึงประเด็นนี้ว่า "คำ ว่าสื่อสิ่งพิมพ์กำลังจะตาย เป็นคำที่ใช้กันมานานมากแล้ว ตั้งแต่ยุคที่ ดร.สมเกียรติ อ่อนวิมล เข้ามาเปลี่ยนแปลงงานข่าวที่ช่อง 9 เมื่อผู้ชมเห็นความเปลี่ยนแปลงที่ตอบสนองได้จากโทรทัศน์ในยุคนั้น ก็เป็นคำถามว่าสื่อสิ่งพิมพ์จะอยู่ต่อไปได้หรือเปล่า ซึ่งก็ผ่านมากว่า 20 ปีก็ยังอยู่ได้ เพราะจุดแข็งของสื่อสิ่งพิมพ์ คือ ความน่าเชื่อถือ ความเป็นมืออาชีพในการทำข่าว รายการข่าวทางโทรทัศน์ยังต้องเอาไปนำเสนอ จุดแข็งของสื่อสิ่งพิมพ์ จึงเป็นการจัดการของกองบรรณาธิการ อย่างไรก็ตาม เมื่อถึงยุคแห่งการเติบโตของสื่อใหม่ๆ กองบรรณาธิการก็ต้องปรับตัว บูรณาการระหว่างกระดาษ และสื่อออนไลน์เข้าด้วยกัน คนเดียวสามารถทำได้ทั้งสองอย่าง รวมทั้งบริหารจัดการว่าจะทำอย่างไรไม่ให้สื่อออนไลน์ไปกระทบสื่อสิ่งพิมพ์ เช่น ข่าว exclusive ก็ลงหนังสือพิมพ์ก่อน เป็นต้น ส่วนข่าวสถานการณ์ที่ต้องขายความรวดเร็วก็ลงสื่อออนไลน์"
       
       เว็บมาสเตอร์ดัง กล่าวย้ำถึงจุดแข็งในสื่อยุคใหม่อีกว่า "ความ น่าสนใจของสื่อออนไลน์ หรือสื่อใหม่ๆ คือ ความรวดเร็วในข้อมูล ทันกับสถานการณ์ มีการปฏิสัมพันธ์กันระหว่างผู้อ่าน สร้างเป็น Social Media มากขึ้น ทั้งยังสามารถเพิ่มเติมลูกเล่นต่างๆเข้าไปได้มากมาย ซึ่งกรณีที่เกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ อย่างการประท้วงที่อิหร่าน พบว่า นักข่าวพลเมืองทำได้ดี รายงานทั้งภาพ และข่าวผ่านทาง twitter ได้ละเอียดกว่า CNN ด้วยซ้ำ แต่อย่างไรก็ตาม ผู้รับข่าวก็ยังต้องตรวจสอบความถูกต้อง จากนักข่าวมืออาชีพ หรือสื่อหลักอีกครั้ง โอกาสของคนที่จะเข้ามาทำงานด้านสื่อจึง

       ด้านนักศึกษาผู้ร่วมสัมมนาอย่าง "เมล์" วัชราภรณ์ จุ้ยกลิ่น และ "กิ่ง" จิรฐา มั่นเหมาะ มองความเปลี่ยนแปลงของวารสารศาสตร์ในอนาคตว่า ยังคาดหวังให้มีสื่อทั้งสิ่งพิมพ์ และออนไลน์ควบคู่กันไป เพราะการเปิดช่องทางที่หลากหลาย น่าจะสามารถทำให้สื่อมียอดขาย และการโฆษณาที่ยังคงอยู่ได้ ขณะเดียวกันในส่วนของนักศึกษาที่กำลังจะจบออกไปสู่แวดวงอาชีพ ก็ต้องตระหนักว่า ในยุคปัจจุบัน ไม่สามารถที่จะเก่งเพียงอย่างเดียวได้อีก เขียนเป็นแล้ว ก็ยังต้องถ่ายรูปได้ ต้องเรียนรู้เทคโนโลยีอินเทอร์เน็ต และสื่อรูปแบบใหม่ๆเสมอ
       
       "ใน อนาคต แม้ว่าจำนวนหนังสือรูปแบบสิ่งพิมพ์อาจจะลดลง หรือปรับเปลี่ยนขนาด แต่เชื่อว่าสื่อสิ่งพิมพ์ยังไม่หายไป แต่จะเป็นการนำเสนอควบคู่ไปกับสื่อออนไลน์ แม้ยุคสมัยจะเปลี่ยนแปลงไป แต่สื่อก็ยังคงอยู่ เพราะปัจจัยสำคัญที่กำหนดความเป็นไปของสื่อ คือ ผู้บริโภค ที่ยังต้องการรับรู้ข้อมูลนั่นเอง" ทั้งสองสาวกล่าว